واکاوی مؤلفه‌های معنویت اسلامی در خانواده متعالی؛ مبتنی بر اذکار سه‌گانه تسبیحات حضرت زهرا(س)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانش‌پژوه دوره دکتری تفسیر تطبیقی، گروه علوم قرآن و حدیث، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 استادیار گروه فلسفه و عرفان، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف واکاوی چگونگی انطباق مؤلفه‌های معنویت اسلامی در خانواده متعالی مبتنی بر اذکار سه‌گانه تسبیحات حضرت زهرا(س) در سه حیطه بینشی، گرایشی و کنشی انجام شد.
روش: پژوهش به‌روش تحلیلی-اسنادی با رویکرد تحلیل محتوای متون دینی انجام شد. بدین‌منظور با مراجعه به متون و منابع غنی اسلامی داده‌های مرتبط با مسئله پژوهش گردآوری شد و با تطبیق و تحلیل مطالب گردآمده از این منابع، مؤلفه‌های معنویت اسلامی در خانواده متعالی مبتنی بر اذکار سه‌گانه در تسبیحات حضرت زهرا(س) واکاوی شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که تسبیحات حضرت زهرا(س) با سه مؤلفه بینشی، گرایشی و کنشی معنویت اسلامی پیوند دارد. در «مؤلفه معنوی بینشی» و با توجه به ذکر «الله اکبر» و موضوع خداباوری، ذات الهی مستجمع جمیع کمالاتی است که همه از درک آن عاجزند. در «مؤلفه معنوی گرایشی» و با نظر به ذکر «الحمدلله» و موضوع محبت الهی، همگان خود را نسبت به شکر الهی و جبران نعم الهی عاجز می‌یابند. در «مؤلفه معنوی کنشی» و با توجه به ذکر «سبحان الله» و موضوع عبودیت، همه انسان‌ها با اعتراف به فقر خود و در قالب دعا، اظهار تعلق ذاتی خود به خداوند را ابراز کرده و با تکیه بر قدرت نامحدود الهی، مشکلات را وسیله رشد خود قلمداد می‌کنند.
نتایج: راز جهانی بودن حضرت فاطمه(س) به مثابه بانویی موفق در داشتن خانواده‌ای متعالی، در عمق معنویت و ویژگی‌های روحانی ایشان نهفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Components of Islamic Spirituality in a Transcendent Family; Based on the Triple Azkar in the Tasbihat of Hazrat Zahra

نویسندگان [English]

  • Khadijeh Ziaei 1
  • Seyed Mohmoud Husseini Kavyani 2
  • Tahereh Mahrouzadeh 3
1 Corresponding Author, Department of Quran and Hadith Sciences, Bent al-Hoda Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
2 Department of Philosophy and Irfan, Bent al-Hoda Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
3 Department of Quran and Hadith Sciences, Bent al-Hoda Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده [English]

Objective: The present study aimed to analyze how the components of Islamic spirituality in a transcendent family based on the triple Azkar in the Tasbihat of Hazrat Zahra in three domains: cognitive, attitudinal, and behavioral.
Method: The research was conducted using an analytical-documentary method with a content analysis approach to religious texts. To this end, data related to the research question were collected by referring to rich Islamic texts and sources, and by comparing and analyzing the gathered content from these sources, the components of Islamic spirituality in a transcendent family based on the triple Azkar in the Tasbihat of Hazrat Zahra were analyzed.
Results: The findings showed that the Tasbihat of Hazrat Zahra are linked to three components of Islamic spirituality: cognitive, attitudinal, and behavioral. In the "cognitive spiritual component" and with regard to the Zikr "Allahu Akbar" (God is the Greatest) and the theme of monotheism, the divine essence encompasses all perfections, which everyone is incapable of fully comprehending. In the "attitudinal spiritual component" and considering the Zikr "Alhamdulillah" (Praise be to God) and the theme of divine love, everyone finds themselves incapable of expressing sufficient gratitude to God and compensating for His blessings. In the "behavioral spiritual component" and with regard to the Zikr "Subhanallah" (Glory be to God) and the theme of servitude, all human beings, by acknowledging their poverty and through prayer, express their intrinsic belonging to God, and by relying on God's unlimited power, they consider problems as a means for their own growth.
Conclusions: The secret to the universality of Hazrat Zahra as a successful woman in having a transcendent family lies in the depth of her spirituality and spiritual characteristics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tasbihat of Hazrat Zahra
  • Islamic spirituality
  • woman and family Tasbih
  • Tahmid (praise)
  • Takbir (magnification)
* قرآن کریم (1392). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: انتشارات شریعت.
ابن‌درید، محمد‌بن حسن (1998م). جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن‌فارس، احمد‌بن فارس (1404هـ.ق). معجم مقاییس اللغة. محقق: عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
الانصاری، عبدالرحمن‌بن محمد (دبّاغ) (1379). عشق اصطرلاب اسرار خداست (مشارق الانوار القلوب و مفاتح اسرار الغیوب). محقق: چرسوور هریتر. تهران: طهوری.
جوادی آملی، عبدالله (1379). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1383). تفسیر موضوعی قرآن مجید. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1383). مراحل اخلاق در قرآن. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1390). ادب فنای مقربان. قم: اسراء.
حسن‌زاده آملی، حسن (1375). نصوص الحکم بر فصوص الحکم. تهران: رجاء.
حسینی دشتی، مصطفی (1385). معارف و معاریف. قم: مؤسسه فرهنگی آرایه.
خسروپناه، عبدالحسین (1390). کلام نوین اسلامی. قم: تعلیم و تربیت اسلامی.
خویی، ابوالقاسم (1430هـ.ق). البیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه احیاء آثار خویی.
سعیدی، گلبابا (1392). فرهنگ جامع اصطلاحات عرفانی، با تکیه بر آثار ابن عربی. تهران: انتشارات زوار.
شفیعی، محمد (1388). سیمای نماز در مثنوی معنوی با استناد به آیات و روایات. فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، 6(3)، 123- 125.
طباطبایی، محمدحسین (1417هـ.ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1410هـ.ق). العین. قم: انتشارات هجرت.
فیض کاشانی، محمد‌بن شاه مرتضی (1428هـ.ق). المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
قمی، عباس (1386). مفاتیح الجنان، دعای ماه رجب. تهران: نشر محمد.
کبری، نجم‌الدین (1368). فوائح الجمال و فواتح الجلال. تهران: انتشارات مروی.
کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403هـ.ق). بحارالأنوار. بیروت: مؤسسة دار الإحیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1386). معارف قرآن. قم: مؤسسه در راه حق.
مصباح یزدی، محمدتقی (1387). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مکارم شیرازی، ناصر (1376). تفسیر نمونه. تنظیم و تحقیق: احمد علی بابایی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
میرزاخانی، مهدی (1391). ارزش و جایگاه معنویت در قرآن و روایات اسلامی و دلالت‌های برنامه درسی برمبنای آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی درسی. دانشگاه علامه طباطبایی. تهران.
الهامی‌نیا، علی‌اصغر (1390). معنویت اسلامی: چیستی و چرایی و چگونگی. قم: زمزم هدایت.