بازپژوهی وجوب ازدواج در صورت ارتکاب معصیت یا ترس از ارتکاب معصیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزشی فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

هدف: ازدواج از نظرگاه فقهی فی نفسه مستحب است، اما با لحاظ عناوین ثانوی، قابلیت انطباق بر احکام تکلیفی پنج‌گانه را می‌یابد. یکی از موارد وجوب نکاح به عنوان ثانوی، ارتکاب معصیت یا ترس از ارتکاب معصیت به‌دلیل نداشتن همسر است که فقهای متأخر و معاصر با آن موافق هستند. در پژوهش حاضر کفایتِ عنوان ثانوی مذکور برای وجوب ازدواج  بررسی شد.
روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد انتقادی انجام شد. ابتدا سیر تاریخی مسئله در آثار فقهی و سپس ادله وجوب، عدم وجوب و همچنین مقتضای اصول عملیه مورد بررسی قرار گرفت.
یافته‌ها: بررسی‌ها حاکی از این است که ادله اقامه‌شده بر وجوب ازدواج در فرض ارتکاب یا خوف ارتکاب معصیت، از اعتبار کافی برخوردار نیست. همچنین التفات به آثار و تبعات فردی و اجتماعیِ ازدواجِ فاقد شرایط مطلوب، به‌ویژه در سنین پایین، اطلاق حکم به وجوب را مخدوش می‌کند. در فرض فقدان دلیل معتبر بر وجوب، اصل عملیِ برائت جاری می‌شود.
نتیجه‌گیری: در پژوهش حاضر با استناد به حجیت عقل به‌مثابه یکی از منابع معتبر استنباط فقهی و با در نظر داشتن تکالیف مترتّب بر نکاح دائم برای زوجین، همچنین با عنایت به مفاسد فردی و اجتماعیِ حاصل از ازدواجی که فقط با هدف فرو نشاندن غریزه و بدون رعایت شرایط مطلوب منعقد می‌شود و نیز با تأمل در مجموعه آیات قرآن کریم، نظریه عدم وجوب ازدواج در فرض ارتکاب یا ترس از ارتکاب معصیت، به‌عنوان دیدگاهی قابل دفاع ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Re-Examining the Obligation of Marriage in the Event of Committing Sin or Fear of Committing Sin

نویسنده [English]

  • Mostafa Dehghan
Re-Examining the Obligation of Marriage in the Event of Committing Sin or Fear of Committing Sin
چکیده [English]

Objective: From a jurisprudential perspective, marriage is in itself recommended, but considering the secondary titles, it can be applied to the five obligatory rulings. One of the cases where marriage is obligatory as a secondary title is committing a sin or fearing committing a sin due to not having a spouse, which is agreed upon by later and contemporary jurists. In the present study, the sufficiency of the aforementioned secondary title for the obligation of marriage was examined.
Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method with a critical approach. First, the historical course of the issue in jurisprudential works was examined, then the evidence for necessity, non-necessity, and the requirements of practical principles were examined.
Results: Studies indicate that the evidence presented on the obligation of marriage in the event of committing or fearing committing a sin is not sufficiently credible. Also, consideration of the individual and social effects and consequences of marriage without favorable conditions, especially at a young age, distorts the application of the ruling on obligation. In the event of the absence of valid evidence on obligation, the practical principle of acquittal applies.
Conclusions: In the present study, based on the authority of reason as one of the reliable sources of jurisprudential inference, and considering the obligations of permanent marriage for couples, as well as the individual and social corruption resulting from a marriage that is concluded only with the aim of suppressing instinct and without observing the desired conditions, and also reflecting on the verses of the Holy Quran, the theory of the non-obligatory nature of marriage in the event of committing or fearing committing a sin was presented as a defensible viewpoint.

کلیدواژه‌ها [English]

  • obligation of marriage
  • family jurisprudence
  • individual jurisprudence
  • social jurisprudence
قرآن کریم (1382). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم.
ابن حمزه، محمد‌بن علی (1408هـ.ق). الوسیله الی نیل الفضیله. قم: مکتبه آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی(ره).
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1409هـ.ق). کفایه الاصول. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
اراکی، محمدعلی (1414هـ.ق). المسائل الواضحه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
انصاری، مرتضی (1424هـ.ق). فرائد الاصول. قم: مجمع فکر اسلامی.
بروجردی، سید حسین (1392). توضیح المسائل (بروجردی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری (بی‎تا). بازیابی از پرسش و پاسخ (ازدواج و زناشویی). تاریخ مشاهده: 30/4/1403. https://www.leader.ir
حر عاملی، محمد‌بن حسن (1412هـ.ق). هدایه الامه الی احکام الائمه- منتخب المسائل. مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه.
حسینی سیستانی، سید علی (1393). توضیح المسائل (سیستانی). قم: بی‌نا.
حلی (فخرالمحققین)، محمد‌بن حسن (1387). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
خویی، سید ابوالقاسم (1422هـ.ق). توضیح المسائل (خویی). قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخویی.
زکایی، زهرا.، اسکندری، زهره.، میر معزی، سید مسعود.، و سنگاری، ماندانا (1402). بررسی فعالیت بدنی و وضعیت تغذیه در کودکان دارای بلوغ زودرس. نشریه پژوهش در تغذیه ورزشی، 1(2)، 21- 32.
شبیری زنجانی، سید موسی (1388). توضیح المسائل. قم: سلسبیل.
شبیری زنجانی، سید موسی (1419هـ.ق). کتاب نکاح (زنجانى). قم: مؤسسه پژوهشی رأی‌پرداز.
شیخ صدوق، ابن بابویه (1415هـ.ق). المقنع. قم: پیام امام هادی (ع).
شیخ طوسی، محمد‌بن حسن (1387). المبسوط. تهران: مکتبه المرتضویه.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1419هـ.ق). العروة الوثقی فیما تعم به البلوی (المحشی). قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل‌بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
عاملی، حسن‌بن زین‌الدین (بی‌تا). معالم الدین و ملاذ المجتهدین. قم: مؤسسه الفقه للطباعه والنشر.
عاملی، شهید ثانی (1410هـ.ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی-کلانتر). قم: کتابفروشی داوری.
عاملی، شهید ثانی (1413هـ.ق). مسالک الافهام الى تنقیح شرایع الاسلام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1410هـ.ق). ارشاد الاذهان الی الحکام الایمان. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1413هـ.ق). قواعد الاحکام. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1420هـ.ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. قم: مؤسسه الامام الصادق (ع).
علوی گرگانی، سید محمدعلی (1387). توضیح المسائل. قم: دفتر حضرت آیت‌الله علوی گرگانی.
فاضل لنکرانی، محمد (1426هـ.ق). توضیح المسائل. قم: امیرالعلم.
فاضل مقداد (1373). کنز العرفان فی فقه القرآن. تهران: مرتضوی.
قمی، علی‌بن ابراهیم (1363). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
کاظمی خراسانی، محمدعلی (1424هـ.ق). فواید الاصول. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
کاظمی، جواد‌بن سعد (بی‌تا). مسالک الافهام الى آیات الاحکام. تهران: مرتضوی.
کرد زنگنه، جعفر.، و قاسمی اردهایی، علی (1402). پیامدهای طلاق برای زنان مطلقه با تأکید بر تفاوت‌های اجتماعی-جمعیتی مرتبط با آن؛ مطالعه‌ای در شهر اهواز. نشریه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 35(18)، 392- 363.
کلانتری، عبدالحسین.، روشن‌فکر، پیام.، و جواهری، جلوه (1390). مرور نظام‌مند تحقیقات انجام شده در ایران با تأکید بر ملاحظات جنسیتی. نشریه زن در توسعه و سیاست، (9)3، 131-111.
محقق حلی، جعفر‌بن حسن (1408هـ.ق). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
محقق سبزواری، محمدباقر (1381). کفایه الفقه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
مظفر، محمدرضا (1426هـ.ق). اصول الفقه. قم: بوستان کتاب.
مفید، محمد‌بن محمد (1410هـ.ق). المقنعه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
مقدس اردبیلی، احمد‌بن محمد (بی‌تا). زبده البیان فی احکام القرآن. تهران: المکتبه الجعفریه لاحیاء اثار الجعفریه.
مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر (1424هـ.ق). کتاب النکاح (مکارم). قم: مدرسه امام علی‌بن ابی‌طالب (ع).
منتظری، حسینعلی (1415هـ.ق). نهایه الاصول. قم: نشر تفکر.
موسوی خمینی، سید روح‌الله (1392). توضیح المسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، سید روح‌الله (1434هـ.ق). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
نجفی، محمدحسن (1404هـ.ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1390). توضیح المسائل (هاشمی شاهرودی). قم: بنیاد فقه و معارف اهل بیت(ع).