مسئولیت مدنی ولی قهری در قبال نکاح صغیره با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استادیار گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه حقوق خصوصی و بین الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ، ایران.

3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد واحد شهرقدس، تهران، ایران.

چکیده

هدف: ازدواج در سنین پایین، به‌ویژه نکاح صغیره، از مهم‌ترین چالش‌های حقوق کودک است که پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی کودکان بر جای می‌گذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی، شرایط و حدود مسئولیت مدنی ولی قهری در نکاح صغیره و تحلیل تطبیقی آن در حقوق ایران و فرانسه انجام شد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر به‎روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، متون فقه امامیه، قوانین و مقررات ایران، حقوق فرانسه و دیدگاه‌های دکترین، به بررسی مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی ولی قهری و مقایسه دو نظام حقوقی پرداخته است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در حقوق ایران، اختیار ولی قهری در تزویج طفل مطلق نبوده و مشروعیت آن به رعایت غبطه و مصلحت کودک وابسته است. در صورت ورود زیان، مسئولیت مدنی ولی براساس قواعد «لاضرر» و «تسبیب»، مواد ۱ و ۷ قانون مسئولیت مدنی و ماده ۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان قابل استقرار است. در مقابل، حقوق فرانسه با محوریت اصل «منافع عالیه کودک»، ازدواج افراد زیر هجده سال را جز در موارد استثنایی ممنوع دانسته و مسئولیت والدین را بر مبنای رویکردی حمایتی و نزدیک به مسئولیت عینی تحلیل می‌کند؛ به‌گونه‌ای که بار اثبات بی‌تقصیری بر عهده والدین قرار دارد.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین تفاوت دو نظام حقوقی در مبنای مسئولیت و بار اثبات آن است. درحالی‌که در حقوق ایران اثبات تقصیر ولی قهری بر عهده زیان‌دیده قرار دارد، در حقوق فرانسه اصل بر مسئولیت والدین است. ازاین‌رو، اصلاح مقررات داخلی، تقویت معیارهای احراز مصلحت، افزایش نظارت قضایی و تخصصی بر ازدواج کودکان و پیش‌بینی سازوکارهای مؤثر برای پیگیری مسئولیت مدنی ولی قهری، می‌تواند حمایت حقوقی از کودکان را به‌طور قابل توجهی ارتقا دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Civil Liability of a Forced Guardian for the Marriage of a Minor with a Comparative Study in Iranian and French Law

نویسندگان [English]

  • Arezoo Malekshah 1
  • Mostafa Harati 2
  • Samira Harati Ghavi 3
1 Department of Law, South Tehran branch, Islamic azad University Tehran, Iran.
2 Department of Private and International Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
3 Department of Law, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Shahr-e-Qods Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objective: Early marriage, especially the marriage of a minor, is one of the most important challenges to children's rights, which has widespread consequences on the physical, mental, and social health of children. The present study aims to examine the foundations, conditions, and limits of civil liability of a forced guardian for the marriage of a minor and its comparative analysis in Iranian and French law.
Method: The present study, using a descriptive-analytical method and utilizing library resources, Imami jurisprudence texts, Iranian laws and regulations, French law, and doctrinal perspectives, has examined the jurisprudential and legal foundations of civil liability of a forced guardian and compared the two legal systems.
Results: The findings of the research show that in Iranian law, the forced guardian's right to marry a child is not absolute, and its legitimacy depends on respecting the child's interests and needs. In case of damage, civil liability can be established based on the rules of "La Zarar" and "Tasbib", Articles 1 and 7 of the Civil Liability Law and Article 7 of the Child and Adolescent Protection Law. On the other hand, French law, centered on the principle of "best interests of the child", prohibits the marriage of people under the age of eighteen, except in exceptional cases, and analyzes the responsibility of parents based on a protective approach and close to objective responsibility; in such a way that the burden of proving innocence is on the parents.
Conclusions: The research results show that the most important difference between the two legal systems is the basis of responsibility and the burden of proof. While in Iranian law it is the responsibility of the victim to prove the fault of the guardian, in French law it is the responsibility of the parents. Therefore, amending the internal regulations, strengthening the criteria for ascertaining expediency, increasing judicial and specialized supervision over child marriage, and predicting effective mechanisms for pursuing civil liability of a forced guardian can significantly improve the legal protection of children.

کلیدواژه‌ها [English]

  • civil liability
  • forced guardianship
  • spiritual damage for the marriage of a minor
  • material damage for the marriage of a minor
  • child marriage
  • Iranian law
  • French law
ابن منظور، محمد‌بن مکرم (۱۴۱۴هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
امراللهی‌نیا، مهدیه.، حبیبی تبار، جواد.، و هدایت‌نیا گنجی، فرج‌الله (۱۳۹۹). خاستگاه‌های خسارت معنوی ناشی از کودک‌همسری در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران. مجله مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، 3(5)، 7- 27.
آهنی، بتول.، امامی، اسدالله.، برزوئی، عادل.، گرجی، ابوالقاسم.، قاسم‌زاده، عباس.، عراقی، سیدعزت‌الله.، صادقی، محمود.، صفایی، سیدحسین.، و حمیدزاده، احمد (۱۳۸۴). بررسی تطبیقی حقوق خانواده. تهران: نشر دانشگاه تهران.
حسین‌آبادی، امیر (۱۳۸۵). بررسی و تحلیل ماده ۷ قانون مسئولیت مدنی. مجله تخصصی الهیات و حقوق پژوهش‌ها، 20(20)، 3- 34.
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۸۸). فرهنگ دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
سیاه‌بیدی کرمانشاهی، سعید.، بهرام‌پوری، رسول.، و کوهستانی، محسن (۱۳۹۹). تحلیل فقهی حقوقی کودک‌همسری در پرتو انتقادات وارد بر آن. نشریه زنان و خانواده، ۱۵(۵۲)، 149- 165.
صادقی‌مقدم، محمدحسن.، صادقی، محمد.، و امیری سرارودی، سیدرضا (1395). ماهیت و جایگاه عقد نکاح در میان عقود معاوضی و غیر معاوضی. مجله آموزه‌های فقه مدنی، 8(13)، 53- 78.
صدقی، صابر.، فرحزادی، رحمت.، و امیدی، جبرئیل (۱۴۰۲). کودک‌همسری از منظر فقه و حقوق و راهکارهای پیشگیری از آن از منظر حقوق کیفری. مجله فقه جزای تطبیقی، 3(4)، 27- 40.
صفایی، سید حسین.، و امامی، اسدالله (۱۳۹۲). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
صفایی، سیدحسین (۱۳۸۷). حقوق مدنی (اشخاص و اموال). تهران: نشر میزان.
فخارزاده، راضیه.، روحانی، عباسعلی.، و دانش‌پور، افتخار (۱۴۰۰). بررسی مصلحت در ازدواج ولایی کودک در حقوق ایران با رویکردی بر فقه اسلامی. مجله مبانی فقهی حقوق اسلامی، 14(27)، 43- 64.
فرهمند، مهناز.، دانافر، فاطمه.، و پورابراهیم‌آبادی، محبوبه (۱۳۹۹). واکاوی تجارب زناشویی کودک‌همسری: درهم‌آمیختگی عاطفی - فکری و بی‌قدرتی. مجله پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 9(17)، 115- 145.
قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹
کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۲). حقوق مدنی خانواده. تهران: شرکت انتشار.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۸). الزام‌های خارج از قرارداد (ضمان قهری). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۸). حقوق خانواده. تهران: سهامی انتشار.
مقدادی، محمدمهدی.، و جوادپور، مریم (۱۳۹۶). تأثیر ازدواج زودهنگام بر سلامت جنسی کودکان و سازوکارهای مقابله با آن. فصلنامه حقوق پزشکی، 11(40)، 31- 60.
موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (۱۳۸۴). تحریرالوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(رض).
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴هـ.ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
یعقوبی جویباری، فاطمه.، شعبانی، محمدحسین.، و میراحمدی، سید ابراهیم (۱۳۹۸). بررسی آثار و وضعیت ازدواج کودکان در فقه امامیه و حقوق ایران. مجله پژوهش در هنر و علوم‌انسانی، 4(15)، 61- 67.
 
Refrences
Fabre‑Magnan, C. (2021). Les obligations – Le contrat et le fait juridique. Paris: Presses Universitaires de France.
Gouttenoire, A. (2016). Droit de la famille. Paris: Dalloz.
Gouttenoire, An., & Fulchiron, H. (2020). La protection de l'enfant en droit français et européen. Paris: LexisNexis.
Malaurie, P., Aynès, L., & Stoffel-Munck, P. (2022). Les obligations. Paris: LGDJ.
Starck, B., Mazeaud, H., & Mazeaud, L. (2021). Traité théorique et pratique de la responsabilité civile délictuelle et contractuelle. Paris: Montchrestien.
Starck, B. (1996). Droit civil, tome 1: Obligations - Responsabilite delictuelle. Paris: Litec.
UNICEF. (2007). The State of the World's Children 2007: Women and Children - The Double Dividend of Gender Equality. New York: UNICEF.
Jurisprudence
Cour de cassation, 2e civ., 19 février 1997, Bulletin civil, II, n 60.
Cour de cassation, chambre commerciale, 23 janvier 2001, n 98-10.974.