احکام و مصادیق خشونتهای مالی در روابط زوجین از دیدگاه فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح 4، گروه علمی فقه خانواده، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه‌المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 نویسنده مسئول، استادیار گروه قرآن و حدیث، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه‌المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

هدف: یکی از چالش‌های مهم در جوامع معاصر، خشونت در روابط زوجین است که تزلزل بنیان خانواده را به‌دنبال داشته و آسیب‌های جدی به آن وارد می‌کند. خشونت در این زمینه در ابعاد جسمی، روحی و مالی، رفتارهایی مانند ضرب و جرح، تحقیر، تهدید یا محرومیت از اموال مشروع و... را شامل می‌شود. در فقه امامیه که روابط زناشویی بر پایه مودت و حسن معاشرت بنا شده است، استفاده از خشونت در چارچوب روابط خانوادگی، مغایر با اصل معاشرت به معروف و ممنوع دانسته شده و پیامدهای فقهی- حقوقی خاصی را به‌دنبال داشته است. خشونت مالی از مواردی است که کمتر به آن پرداخته شده است. پژوهش حاضر با هدف بیان مفهوم خشونت از نظر اسلام و برخی مصادیق خشونت مالی در روابط زوجین و حکم این مصادیق بر مبنای فقهی انجام شده است.
روش: پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است.
یافته‌ها: از محورهای مهم در این بررسی، شناخت جایگاه وظایف زوجین در قبال یکدیگر است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر فقه امامیه، تصرف و تعدی زوجین در امور مالی یکدیگر و یا محروم کردن یکدیگر از حقوق مالی که در تضاد با حقوق یکدیگر باشد، خشونت مالی است.
نتایج: از منظر فقه امامیه، تصرف و تعدی زوجین در امور مالی یکدیگر و یا محروم کردن یکدیگر از حقوق مالی که در تضاد با حقوق یکدیگر باشد، خشونت مالی است و غیرمجاز می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Rulings and Examples of Financial Violence in Marital Relationships from the Perspective of Imamiyyah Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Fezzeh Javadi 1
  • Hassan Shakouri 2
1 Level Four Seminary Student, Department of Family Jurisprudence, Bent al-Hoda Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
2 Corresponding Author, Assistant Professor, Department of Quran and Hadith, Bent al-Hoda Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده [English]

Objective: One of the important challenges in contemporary societies is violence in couple relationships, which undermines the foundation of the family and causes serious damage to it. Violence in this context, in physical, mental and financial dimensions, includes behaviors such as assault, humiliation, threats or deprivation of legitimate property, etc. In Imamiyyah jurisprudence, where marital relationships are based on affection and good fellowship, the use of violence within the framework of family relationships is considered contrary to the principle of good fellowship and is prohibited, and has specific jurisprudential and legal consequences. Financial violence is one of the cases that has been less addressed. The present study aims to express the concept of violence from the perspective of Islam and some examples of financial violence in couple relationships and the ruling on these examples based on jurisprudence.
Method: The present study was conducted using a descriptive-analytical method and using library resources.
Results: One of the important themes in this study is to recognize the status of the duties of couples toward each other. The findings of the study show that from the perspective of Imamiyyah jurisprudence, the seizure and encroachment of spouses in each other's financial affairs or the deprivation of each other's financial rights that conflicts with each other's rights is financial violence.
Conclusion: From the perspective of Imamiyyah jurisprudence, the seizure and encroachment of spouses in each other's financial affairs or the deprivation of each other's financial rights that conflicts with each other's rights is financial violence and is impermissible

کلیدواژه‌ها [English]

  • the nature of violence
  • examples of violence
  • financial violence
  • marital relationships
  • Imamiyyah jurisprudence
  1. * قرآن کریم (1384). مترجم: الهی قمشه‌ای، مهدی. تهران: انتشارات جاجرمی.

    1. اصفهانی، محمد‌بن حسن (فاضل هندى) (1405هـ.ق). کشف اللثام. قم: نشر اسلامى.
    1. آقایی، بهمن (1378). فرهنگ حقوقی بهمن. تهران: کتابخانه گنج دانش.
    2. انصاری، محمد ‌بن مکرم ‌بن منظور (1414هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
    3. انصاری، مرتضی (بی‌تا). کتاب النکاح. قم: نشر تراث الشیخ الاعظم.
    4. بحرانی، یوسف (بی‌تا). الحدائق الناضره. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
    5. جباری، فهیمه.، و حمیدی، ناصر (1387). ارتباط مؤثر ارتباط موفق. قزوین: سایه گستر.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1385). زن در آیینه جلال و جمال. قم: مرکز نشر اسراء.
    7. حاج‌ سید جوادی، احمد صدر (1385). دایره‌المعارف تشیع. تهران: نشر شهید سعید محبی.
    8. حرعاملی، شیخ محمد‌بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    9. حسینی ‌دشتی، سید مصطفی (1385). معارف و معاریف. تهران‌: مؤسسه فرهنگی آرایه‌.
    10. حسینی روحانی، سید محمدصادق (1412هـ.ق). فقه الصادق. قم: المطبعه العلمیه الکمیه.
    11. حلّى، محمدبن حسن­بن یوسف (1387). ‌إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد‌. محقق/ مصحح: موسوى کرمانى، سید حسین.، اشتهاردى، على‌پناه.، و بروجردى‌، عبدالرحیم. قم: مؤسسه اسماعیلیان‌.
    12. حلی، ابن فهد (1413هـ.ق). المهذب البارع. محقق: عراقی، مجتبی. قم: جامعه مدرسین.
    13. حلی، حسن‌بن یوسف (1386). تبصره المتعلمین. تهران: انتشارات فقیه.
    14. حلی، حسن‌بن یوسف (1413هـ.ق). قواعد الاحکام. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
    15. حلی، حسن‌بن یوسف (1414هـ.ق). تذکره الفقها. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
    16. حلى، نجم‌الدین جعفر‌بن حسن (1408هـ.ق). ‌شرایع الاسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان‌‌.
    17. خوانساری، احمد (1355). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. تهران: مکتبة الصدوق، چاپ دوم.
    18. رازی، احمد‌بن فارس (1399). معجم مقاییس اللغه. محقق: محمدهارون، عبدالسلام. قم: دار الفکر.
    19. راغب اصفهانی، أبوالقاسم حسین بن محمد(1412هـ.ق). المفردات فی غریب القرآن. محقق: صفوان عدنان الداودی، دمشق بیروت: دار القلم، الدار الشامیة، الطبعة الأولى.
    20. راوندی، قطب‌الدین (1397). فقه القرآن. محقق: حسینی، سید احمد. قم: مکتبه آیت‌الله مرعشی.
    21. رشید رضا، محمد(1990). تفسیر المنار. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    22. سازمان جهانی بهداشت، خشونت علیه زنان (1380)، مترجم: شهرام رفیعی­فر، سعید پارسی­­نیا، تهران: نشر تندیس، چاپ اول.
    23. ساور سفلی، زهرا (1396). نفی خشونت علیه زنان و مردان در خانواده از منظر فقه شیعه و اسناد بین‌الملل. تهران: انتشارات نظری.
    24. سبحانی، جعفر (1416هـ.ق). نظام النکاح فی الشریعه الاسلامیه الغراء. قم: مؤسسه الامام الصادق (ع).
    25. سلامی زاده، فاطمه؛ رشوندبوکانی، مهدی(1395). قاعده احترام در فقه امامیه. کنفرانس ملی فقه، حقوق و روانشناسی.
    26. سیستانی، سید علی (1413هـ.ق). منهاج الصالحین. مشهد: پیام طوس، مکتب آیه الله العظمی السید السیستانی.
    27. شیخ کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). اصول کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    28. شیخ مفید، محمد‌بن محمد (1413هـ.ق). المقنع. قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید (ره).
    29. طباطبائی حائرى، سید علی (1412هـ.ق)، ریاض المسائل فی بیان أحکام الشرع بالدلائل. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ اول.
    30. طریحی نجفی، فخرالدین (1362). مجمع البحرین. محقق: حسینی، سید احمد. تهران: انتشارات مرتضوی.
    31. طوسی، ابن حمزه (1408هـ.ق). الوسیله. قم: منشورات مکتبه آیت‌الله المرعشی النجفی.
    32. طوسی، ابوجعفر محمد‌بن حسن (بی‌تا). الخلاف. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
    33. طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. محقق/گردآورنده: محمدتقی کشفی(حاشیه نویس)، محمدباقر بهبودی(محقق)، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
    34. عظیم‌زاده، شادی (1384). حمایت کیفری از زنان در برابر خشونت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران.
    35. علامه مجلسی، محمدباقر (1403هـ.ق). بحارالانوار. بیروت: دار الاحیاء التراث.
    36. فاضل لنکرانی، محمد (1383). القواعد الفقهیه. قم: مرکز فقه الائمه الاطهار (ع).
    37. فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1410هـ.ق). العین. قم: مؤسسه دار الهجره.
    38. قاسمی روشن، ابراهیم (1382). همسر آزاری، رفتارشناسی آزار علیه شوهر، مطالعات راهبردی زنان ، شماره 20.
    39. قرشی، سید علی‌اکبر (1412هـ.ق). قاموس قرآن. تهران‌: دار الکتب الاسلامیه‌.
    40. مروارید، علی‌اصغر (1410هـ.ق). الینابیع الفقهیه. بیروت: دار التراث.
    41. مکی العاملی، محمد‌بن جمال‌الدین (شهید اول) (1411هـ.ق). اللمعه الدمشقیه. قم: دار الفکر.
    42. مکی العاملی، زین‌الدین على (1386). مسالک الافهام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
    43. منیر، محمد داوود.، بادغیسی، وسیمه.، صالحی، عبدالکبیر.، و کاوه، علی‌ احمد (1388). خشونت خانوادگی، عوامل و راهکارهای مقابله با آن. تهران: نشر شبکه جامعه مدنی.
    44. موسوی خمینی، روح‌الله (1392). تحریر الوسیله. قم: مطبعه مؤسسه العروج.
    45. موسوی سبزواری، عبدالاعلی (1388). المهذب الاحکام. قم: دار التفسیر.
    46. موسوی عاملی، سید محمد‌بن علی (1413هـ.ق). نهایه المرام. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
    47. میرخلیلی، سید محمود (1387). خشونت و مجازات. قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
    48. نجفی جواهری، شیخ محمدحسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    49. هدایت‌نیا، فرج‌الله (1386). حقوق مالی زوجه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    50. یوسفی، شیخ حسن­بن أبی­طالب (بی­تا). کشف الرّموز. محقق: شیخ علی پناه اشتهاردی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.