پژوهشنامه اسلامی زنان‌ و‌ خانواده

پژوهشنامه اسلامی زنان‌ و‌ خانواده

روبند در سفرنامه‌های عصر قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 نویسنده مسئول، گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی ، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
هدف: این پژوهش به بررسی نحوه بازنمایی روبند به‌عنوان یکی از عناصر مهم پوشش زنان در ایران دوره قاجار در سفرنامه‌ها می‌پردازد. این مطالعه با رویکردی تحلیلی و انتقادی، زمینه‌های فکری، انگیزه‌ها و سوگیری‌های نویسندگان اروپایی را در بازنمایی روبند، بررسی و تحلیل می‌کند.
روش پژوهش: این پژوهش بر اساس روش انتقادی-  تحلیلی انجام گرفته است. تحلیل بر مبنای مطالعه دقیق توصیف‌ها، مضامین تکرارشونده، برداشت‌های فرهنگی و نوع نگاه سفرنامه‌نویسان به پوشش زنان انجام شده است. سپس این مضامین با بهره‌گیری از تحلیل تفسیری و با توجه به زمینه فرهنگی و دینی جامعه قاجاری بازخوانی شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که روبند در عصر قاجار صرفاً پوششی برای پوشاندن چهره نبود، بلکه علاوه بر کارکرد دینی، با منزلت اجتماعی، هویت طبقاتی، امنیت فردی و کنشگری اجتماعی و سیاسی زنان پیوند داشت. همچنین بررسی سفرنامه‌ها نشان داد که الگوی استفاده از روبند در میان زنان شهری، روستایی، ایلات و اقلیت‌های دینی یکسان نبوده و سیاحان اروپایی نیز آن را متأثر از پیش‌فرض‌های فرهنگی و شرق‌شناسانه خود روایت کرده‌اند.
نتایج:  بررسی سفرنامه‌های عصر قاجار حاکی از آن است که روبند متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی، کارکردها و معانی گوناگونی یافته بود. ازاین‌رو، تفسیر این پدیده تنها با تکیه بر توصیف سیاحان امکان‌پذیر نیست و باید در بستر تاریخی و اجتماعی عصر قاجار مورد بررسی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Face Veil in Qajar Era Travelogues

نویسندگان English

Jafar Aghazadeh 1
Samaneh Jabbari Parvin 2
Khadijeh Babazadeh 3
1 Department of History, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh ardabili, Ardabil, Iran.
2 Department of History, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh ardabili, Ardabil, Iran.
3 Department of History. Fasculty of Social Science. University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil Department of History, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Objective: This study examines the representation of the face veil as one of the significant elements of women's clothing in Qajar Iran through Qajar- era travelogues. It seeks to analyze the perceptions, interpretations, and descriptions of the face veil presented by European travelers.
Method: This research was conducted using a critical- analytical approach. The analysis was based on a close examination of descriptions, recurring themes, cultural perceptions, and the perspectives of travel writers toward women's clothing. These themes were then reinterpreted through an interpretive analysis, taking into account the cultural and religious context of Qajar society.
Results: The findings indicate that the face veil in the Qajar period was not merely a covering for the face. In addition to its religious function, it was associated with social status, class identity, personal security, and the social and political agency of women. Furthermore, the examination of travelogues revealed that patterns of face veil usage varied among urban women, rural women, nomadic tribes, and religious minorities. It also showed that European travelers' accounts were shaped by their own cultural assumptions and Orientalist perspectives.
Conclusions: An examination of Qajar- era travelogues demonstrates that the face veil during this period was not merely a means of covering the face; rather, depending on the social and cultural context, it acquired diverse functions and meanings. Therefore, this phenomenon cannot be adequately interpreted solely on the basis of travelers' descriptions but must be examined within the historical and social context of the Qajar period.

کلیدواژه‌ها English

Face veil
Qajar era
Travelogue
Hijab
women’s clothing
انجم‌روز، عباس (۱۳۷۱). برقع‌پوشان خلیج فارس و دریای عمان: سیر تاریخی برقع از باستان تا به امروز. تهران: بی‌نا.
آزاد، حسن (۱۳۵۷). پشت پرده‌های حرمسرا. ارومیه: انتشارات انزلی.
بامداد، بدرالملوک (۱۳۴۷). زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید. تهران: انتشارات ابن‌سینا.
بروگش، هینریش (۱۳۶۷). سفری به دربار سلطان صاحبقران، جلد اول. مترجم: کردبچه، محمدحسین. تهران: انتشارات اطلاعات.
بنجامین، س. ج. (۱۳۶۹). ایران و ایرانیان. مترجم: محمدحسین کردبچه. تهران: سازمان انتشارات جاویدان.
پولاک، یاکوب ادوارد (۱۳۶۸). ایران و ایرانیان. مترجم: کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی.
دالمانی، هانری رنه (۱۳۷۸). از خراسان تا بختیاری. مترجم: سمیعی، غلامرضا. تهران: نشر طاووس.
دروویل، گاسپارد (۱۳۶۵). سفر در ایران. مترجم: اعتمادمقدم، منوچهر. تهران: انتشارات شباویز.
دهخدا، علی‌اکبر و دیگران (۱۳۷۷). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
ذکاء، یحیی (۱۳۳۶). لباس زنان ایران از سده سیزدهم هجری تا امروز. تهران: بی‌نا.
راوندی، مرتضی (۱۳۵۴). تاریخ اجتماعی ایران و کهن‌ترین ملل باستانی از آغاز تا اسلام. تهران: انتشارات امیرکبیر.
رایس، کلارا کولیور (۱۳۸۳). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان: سفرنامه کلارا کولیور رایس. مترجم: آزاد، اسدالله. تهران: نشر کتابدار.
سرنا، کارلا (۱۳۶۲). سفرنامه مادام کارلا سرنا: آدم‌ها و آیین‌ها در ایران. مترجم: سعیدی، علی‌اصغر. تهران: نشر زوار.
شریعت‌پناهی، حسام‌الدین (۱۳۷۲). اروپایی‌ها و لباس ایرانیان. تهران: قومس.
شوستر، مورگان (۱۲۹۴). اختناق ایران. مترجم: موسوی شوشتری، ابوالحسن. کلکته: حبل‌المتین.
شهشهانی، سهیلا (۱۳۹۶). پوشاک دوره قاجار. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
شیل، مری (۱۳۶۸). خاطرات لیدی شیل. مترجم: ابوترابیان، حسن. تهران: نشر نو.
فرهی، فریدون (۱۴۰۳). زندگی و مبارزه زنان برای آزادی در عهد قاجار. تورنتو: بی‌نا.
فوربزلیث، فرانسیس (۱۳۶۶). کیش مات. مترجم: ابوترابیان، حسین. تهران: انتشارات اطلاعات.
کاظمی، خدیجه (۱۳۸۸). آرایش و پوشش زنان از عهد مغول تا پایان دوره قاجار. تهران: انتشارات اندیشه زرین.
کدی، نیکی (۱۳۸۱). ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان (۱۳۰۴–۱۱۷۵). مترجم: حقیقت‌خواه، مهدی. تهران: نشر ققنوس.
کرزن، جرج (۱۳۷۳). ایران و قضیه ایران. مترجم: وحید مازندرانی، غلامعلی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کسروی، احمد (۱۳۴۴). تاریخ مشروطه ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
گوبینو، کنت (۱۳۸۳). سه سال در آسیا. مترجم: هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. تهران: نشر قطره.
لوتی، پیر (1372). به سوی اصفهان. مترجم: کتابی، بدرالدین. تهران: انتشارات اقبال.
ماساهارو، یوشیدا (۱۳۷۳). سفرنامه یوشیدا ماساهارو. مترجمان: رجب‌زاده، هاشم.، و نی‌ئی یا. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
منجم یزدی، جلال‌الدین (۱۳۶۶). تاریخ عباسی: روزنامه ملاجلال. به کوشش: وحیدنیا. تهران: نشر وحید.
نجمی، شیرین (۱۳۹۵). نگاهی به پوشاک و زیورآلات بانوان دوره قاجار. تهران: انتشارات مگستان.
ویشارد، جان (۱۳۶۳). بیست‌سال در ایران. مترجم: علی پیرنیا. تهران: انتشارات نوین.
ویلز، چارلز جیمز (۱۳۶۸). ایران در یک قرن پیش: سفرنامه دکتر ویلز. مترجم: قراگوزلو، غلامحسین. تهران: نشر اقبال.