پژوهشنامه اسلامی زنان‌ و‌ خانواده

پژوهشنامه اسلامی زنان‌ و‌ خانواده

تحلیل فقهی کارکرد التزام رفتاری متقابل زوجین در تربیت فرزند؛ از رجحان اخلاقی تا وجوب مقدمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 نویسنده مسئول، استادیار، گروه حقوق، واحد بیله سوار، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.
2 استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها، قم، ایران.
3 استادیار، گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی جایگاه فقهی مسئولیت‌های تربیتی متقابل زوجین در تربیت فرزندان و تبیین الزامات شرعی مترتب بر آن در ساحت‌های اعتقادی، اخلاقی، عاطفی و عبادی است.
روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی و حقوقی، به بررسی مبانی و ادله شرعی مسئولیت‌های تربیتی متقابل زوجین و نسبت آن با وجوب تربیت فرزند پرداخته است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بخشی از وظایف تربیتی زوجین، به‌ویژه در حوزه آموزش و اصلاح اعتقادات ضروری، امر به معروف و نهی از منکر، ارشاد جاهل و اهتمام به فرائض دینی، واجد الزام شرعی است و سایر موارد از رجحان و استحباب مؤکد برخوردارند. همچنین، با توجه به وجوب تربیت دینی و اخلاقی فرزند در فقه اسلامی، بخشی از مسئولیت‌های تربیتی متقابل زوجین به‌عنوان مقدمه تحقق این واجب، در چارچوب «وجوب مقدمی» قابل تحلیل است.
نتیجه‌گیری: مسئولیت‌های تربیتی متقابل زوجین، افزون بر نقش آن‌ها در تعالی فردی همسران، از جایگاهی فقهی در تحقق وظیفه تربیت فرزند برخوردار است و می‌تواند به‌عنوان سازوکاری مؤثر در ایفای کارکرد تربیتی خانواده و پرورش نسلی صالح و متعالی مورد توجه قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Jurisprudential Analysis of the Function of Mutual Behavioral Commitment between Spouses in Child Upbringing: From Ethical Desirability to Preliminary Obligation

نویسندگان English

Mohammad Jafarzadeh 1
Abazar Afshar 2
Mohammadamin Mikaeili 3
1 Corresponding author, Assistant Professor, Law Department, Bilesvar Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran.
2 Assistant Professor of Fiqh and Islamic Law Department of Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran.
3 Assistant Professor of Islamic History and Civilization, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Objective: The present study aims to examine the jurisprudential status of the reciprocal educational responsibilities of spouses in child-rearing and to elucidate the religious obligations arising therefrom in the four domains of faith, morality, emotional development, and religious worship.
Method: Adopting a descriptive-analytical approach and drawing on jurisprudential and legal sources, this study examines the foundations and Islamic legal proofs (adillah shar‘iyyah) for the reciprocal educational responsibilities of spouses and their relationship to the obligation to raise children.
Results: The findings indicate that certain educational duties of spouses, particularly those concerning the instruction and correction of essential religious beliefs, enjoining good and forbidding evil (al-amr bi al-ma‘ruf wa al-nahy ‘an al-munkar), guiding the religiously uninformed (irshad al-jahil), and promoting adherence to religious obligations, are legally binding under Islamic law (wajib). Other duties are deemed recommended (mustahabb), with a strong degree of recommendation. Furthermore, given that the religious and moral upbringing of children constitutes an established obligation of parents under Islamic jurisprudence (fiqh), some aspects of the spouses’ reciprocal educational responsibilities may be analyzed within the framework of the obligation of the means (wujub muqaddami), insofar as they serve as prerequisites for fulfilling this obligation.
Conclusions: The reciprocal educational responsibilities of spouses, beyond contributing to the individual moral and spiritual development of each spouse, hold a distinct position in Islamic jurisprudence with regard to fulfilling the duty of child-rearing. They may therefore be regarded as a jurisprudential mechanism for realizing the educational function of the family and fostering the development of a righteous and morally elevated generation.

کلیدواژه‌ها English

Reciprocal Educational Responsibilities of Spouses
Spousal Behavioral Commitment
Ethical Preferability
Prerequisite of an Obligatory Act
Child-Rearing
قرآن کریم
ابن حیون، نعمان بن محمد (۱۳۸۵هـ.ق). دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
ابن عباد، اسماعیل (صاحب) (۱۴۱۴هـ.ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب.
ابن فارس، احمد بن زکریا (۱۴۰۴هـ.ق). معجم مقاییس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر / دارالصادر.
اعرافی، علیرضا (۱۳۹۵). فقه تربیتی؛ مبانی و پیش‌فرض‌ها. قم: مؤسسه فرهنگی و هنری اشراق و عرفان.
انوری، حسن (۱۳۸۲). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن.
پارسا، فرزاد، جعفری.، عابده، فقیهی، علی‌نقی.، و شه‌گلی، مراد (۱۳۹۵). وظایف زن در زندگی زناشویی. مجله مشاوره و روان‌درمانی خانواده، ۲۶(۲۲)، ۱۶۵–۱۸۸.
جعفری، عابده (۱۳۹۰). وظایف زوجین نسبت به یکدیگر. فصلنامه طهورا، ۴(۱۰)، ۹–۴۳.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹هـ.ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
حسینی زبیدی، سید محمد مرتضی (۱۴۱۴هـ.ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
خلیلی، نیک‌محمد (۱۴۰۱). بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت روابط زوجین در تحکیم خانواده با تأکید بر منابع اسلامی. معارف اسلامی و علوم تربیتی، ۸(۱۶)، ۵–۲۷.
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۲). لغت‌نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲هـ.ق). مفردات ألفاظ القرآن. لبنان/ سوریه: دارالعلم/ الدارالشامیة.
زمخشری، محمود بن عمر (۱۴۱۷هـ.ق). الفائق فی غریب الحدیث. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سجستانی ازدی (ابی‌داوود)، سلیمان بن اشعث (۱۴۰۹هـ.ق). سنن أبی‌داوود. بیروت: دارالجنان.
شه‌گلی، مراد (۱۳۹۳). سبک زندگی روابط همسران با یکدیگر در سیره و سخنان امام رضا(ع). فصلنامه مطالعات اخلاق کاربردی، ۱۰(۳۸)، ۹–۴۳.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۱۵هـ.ق). منیة المرید فی آداب المفید و المستفید. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (۱۴۰۳هـ.ق). الخصال. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (۱۴۱۳هـ.ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی حائری، سید علی بن محمد (۱۴۱۸هـ.ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
طبرسی، حسن بن علی (۱۴۰۳هـ.ق). الاحتجاج. مشهد: نشر مرتضی.
عراقی، آقا ضیاءالدین (۱۴۰۶هـ.ق). کتاب القضاء. قم: چاپخانه مهر.
عمید، حسن (۱۳۷۵). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
فراهیدی، خلیل بن احمد (۱۴۱۰هـ.ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
فقیهی، علی‌نقی (۱۴۰۰). وظایف نگرشی زوجین نسبت به هم از منظر فقه تربیتی. مطالعات فقه تربیتی، ۸(۱۵)، ۲۳۵–۲۵۸.
قدرتی، محمد (۱۳۹۷). بررسی وظایف زوجین و والدین قبل و بعد از ازدواج با رویکرد اخلاقی ـ فقهی. فصلنامه مطالعات اخلاق کاربردی، ۱۴(۳۰)، ۵۵–۷۶.
قرشی، علی‌اکبر (۱۴۱۲هـ.ق). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷هـ.ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علی بن حسام‌الدین (۱۴۰۵هـ.ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: مؤسسه الرساله.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۱۰هـ.ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسة الطبع و النشر.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۱). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه.
معین، محمد (۱۳۸۸). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
موسوی خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۶هـ.ق). صراط النجاة. قم: مکتب نشر المنتخب.
میرعبدی، حسنعلی (۱۴۰۳). وظایف زوجین در آراء و ادبیات فقهی. مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، ۱۰(۴)، ۶۵۱–۶۶۳.
نراقی، احمد بن محمد مهدی (۱۴۱۵هـ.ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
نراقی، احمد بن محمد مهدی (۱۴۲۲هـ.ق). رسائل و مسائل. قم: کنگره نراقیین.
نوری، میرزا حسین (۱۴۰۸هـ.ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل‌البیت(ع).
ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی (۱۴۱۰هـ.ق). مجموعة ورام. قم: المکتبة الفقهیه.
وطنی، منصوره (۱۳۸۸). حقوق و وظایف زن و شوهر. قم: انتشارات زائر.
هنری ماسن، پل و همکاران (۱۳۹۵). روان‌شناسی شخصیت. مترجم: سیدمحمدی، یحیی. تهران: ارسباران.