رابطه مبانی ضرورت رشد عقلی و مسئولیت پذیری کودکان و نوجوانان در پرتو منابع اسلامی و تحول الگوی اسلامی- ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 کارشناسی ارشد حقوق جزاو جرم شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. (نویسنده مسئول)

چکیده

بلوغ عقلی که معیار رشد عقلی است، درک اوامر و نواهی دین را برای مسئولیت پذیری کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال مورد توجه قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف تعیین بهترین ملاک ایجاد مسئولیت در افراد زیر 18 سال صورت گرفت که برای دستیابی به این ملاک ها، مبانی شرعی ضرورت احراز رشد عقلی و فکری این افراد تحلیل شد و دیدگاه های فقهی موافق و مخالف کفایت بلوغ جنسی مورد بررسی قررا گرفت. این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و به صورت مطالعات کتابخانه ای انجام گرفت، نشان داد که الگوی اسلامی -ایرانی بر خلاف پذیرش احراز رشد عقلی در تحقق مسئولیت بر اساس مقررات جدید، همچنان سن بلوغ شرعی را که در زبان فقهی به مفهوم رسیدن به مرحله ای از رشد جنسی است، مبنای هر نوع مسئولیت تلقی نموده است. این موضوع سبب شده است که دختران در سنی تکلیف پیدا کنند که از توانایی ذهنی لازم برای انتساب مسئولیت بی بهره اند. براین اساس، با توجه به عدم تطابق سن بلوغ شرعی با واقعیات عینی و اجتماعی، و عدم تفکیک بلوغ عبادی از بلوغ غیرعبادی در این سن، با پیش بینی سن خاصی برای سن تمییز در الگوی اسلامی -ایرانی همانند سایر نظام های اسلامی، افزایش سن بلوغ غیر عبادی دختران با توجه به وجود زمینه های فقهی این تغییر ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Relationship between the Fundamentals of the Need for Intellectual Growth and Responsibility of Children and Adolescents in the Light of Islamic Resources and Change Based on the Islamic-Iranian Pattern

نویسندگان [English]

  • Hasan Farhoudinia 1
  • Parizad Kavousi Khasraghi 2
1 Ph. D. in Criminal Law and Criminology, Associate Professor of Law Department, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 M. A. in Criminal Law and Criminology, University of Tabriz, Tabriz, Iran. (Corresponding Author)
چکیده [English]

The intellectual maturity, which shows the intellectual growth, considers the understanding of orders and prohibitions of religion for creating a sense of responsibility of the children and adolescents under the age of 18. In the present study conducted with the aim of identifying the best criterion for creating a sense of responsibility of individuals under the age of 18, the jurisprudential foundations of necessity of having the intellectual growth among these individuals were analyzed and the jurisprudential pros and cons of sufficiency of sexual maturity were reviewed. This descriptive-analytical study which applied the library method showed that in spite of new regulations that accept to create a sense of responsibility based on having the intellectual growth, the Islamic-Iranian pattern considers the age of jurisprudential maturity, which means to get to the stage of sexual growth in the jurisprudence, as a basis for each kind of responsibility. It causes that the age at which girls become duty bound is to the extent that they do not have enough mental ability to assign responsibility; thus, at that age, due to the mismatch between the jurisprudential maturity and obvious and social realities, and the non-separation of maturity in worship and maturity in non-worship, because the jurisprudential fields are provided it is necessary to increase the girls' age of maturity in non-worship by predicting a special age as a differentiation age in the Islamic-Iranian pattern like other Islamic systems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • intellectual growth
  • Islamic foundations
  • children and adolescents
  • girl's maturity
قرآن کریم (1374). مترجم: الهی قمشه ای، مهدی. قم: انتشارات شرکت تعاونی ناشران و کتابفروشان.
ابن ادریس، محمدبن منصور (1410). السرائر. قم: موسّسه النّشر الاسلامی.
اردبیلی، محمدعلی (1393). حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان.
اصغری، عبدالرضا (1380). سن مسئولیت کیفری در اسلام. نشریه الهیات و حقوق، 2، 94-79.
آقایی جنت مکان، حسین (1393). حقوق کیفری عمومی (کیفرشناسی نو). تهران: انتشارات جنگل.
بیاتی، محمدحسین.، قراملکی، محمد رضا.، و امام، علی مظهر (1391). رابطه بلوغ و مسئولیت کیفری. نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1، 127- 149.
پیوندی، غلامرضا (1390). حقوق کودک. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
تدین، عباس (1388). مجموعه مقالات برگزیده همایش علمی و کاربردی پلیس و نظام عدالت برای کودکان و نوجوانان. تهران: معاونت آموزش پلیس پیشگیری و معاونت حقوقی امور مجلس ناجا.
جزیری، عبدالرحمن (بی تا). الفقه علی المذاهب الاربعه. بیروت: مکتب البحوت و الدراسات فی الدار الفکر.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
حرعاملی، محمدبن حسن (1403). وسائل الشّیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
حسینی اکبرنژاد، هاله.، و حسینی اکبرنژاد، حوریه (1392). تحلیل کنوانسیون حقوق کودک (مقایسه دو نظام اسلام و غرب). تهران: انتشارات شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده.
حلّی (محقق)، ابی القاسم جعفربن حسن (1408). شرائع الاسلام. قم: موسّسه اسماعیلیان.
حلّی (علامه)، حسن بن یوسف (1420). تحریرالاحکام. مشهد: آل البیت.
رهامی، محسن (1381). رشد جزایی. نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 58، 167- 197.
زراعت، عباس (1393). حقوق جزای عمومی بر اساس قانون مجازات اسلامی 1392. تهران: انتشارات جاودانه- جنگل.
ساکی، محمدرضا (1393). مسئولیت کیفری. تهران: انتشارات جنگل.
سیستانی، علی (1415). توضیح المسائل. قم: انتشارات مهر.
شریف زاده، مجید (1391). نحوه عملی رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان (بررسی نوآوری های لایحه قانون رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان). مشهد: انتشارات استاد.
صانعی، پرویز (1388). حقوق جزای عمومی. تهران: گنج دانش.
صبوری پور، مهدی (1394). سن مسئولیت کیفری کودکان و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392. پژوهشنامه حقوق کیفری، 1 (6)، 171- 194.
صدوق، محمدبن بابویه (1404). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین.
صلاحی، جاوید (1386). بررسی تطبیقی نهادهای قضایی و تربیتی کودکان و نوجوانان بزهکار. تهران: انتشارات مؤسسه آموزش عالی محدث نوری.
طبرسی، فضل بن حسین (1404). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت؟عهم؟.
طبرسی، فضل بن حسین (1416). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. مترجم: بیستونی، محمد. قم: انتشارات مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت.
طهماسبی، جواد (1388) مجموعه مقالات برگزیده همایش علمی و کاربردی پلیس و نظام عدالت برای کودکان و نوجوانان. تهران: معاونت آموزش پلیس پیشگیری و معاونت حقوقی امور مجلس ناجا.
طوسی، محمدبن حسن (1407). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیّه.
علوی، محمد تقی (1383). نگاهی بر مفهوم بلوغ و رشد در فقه و حقوق موضوعه ایران. تبریز: مؤسسه تحقیقات علوم انسانی و اسلامی دانشگاه تبریز.
علیزاده، علی (1389). مسئولیت کیفری. تهران: انتشارات گل مریم.
عوجی، مصطفی (1988). القانون الجنایی العام. المسئولیۀ الجناییه. بیروت: نشر نوفل.
عوده، عبدالقادر (1405). التشریع الجنائی الاسلامی. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
فتحی، حجت الله (1388). مسئولیت کیفری اطفال با رویکردی به لایحه مجازات اسلامی. نشریه حقوق اسلامی، 21 (6)، 81 – 104.
فیض کاشانی، محمدحسن (1408). مفاتیح الشرایع. قم: نشر مجمع الذخایر الاسلامیه.
فیض، علیرضا (1389). مقارنه و تطبیق در حقوق جزای عمومی اسلام. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی.
کلینی، محمّد بن یعقوب (1407). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیّه.
گلپایگانی، محمدرضا (1413). هدایه العباد: قم: انتشارات دارالقرآن الکریم.
گلدوزیان، ایرج (1391). بایسته های حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان.
محقق اردبیلی، احمدبن محمّد (1403). مجمع الفائده و البرهان. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
مرعشی شوشتری، محمد حسن (1386). دیدگاه های نو در حقوق کیفری اسلام. تهران: میزان.
مرعشی، محمدحسن (1379). نظرات فقهی و حقوقی در خصوص بلوغ و رشد. ماهنامه دادرسی، 21، 5-3.
مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه (1385). گنجینه استفتائات قضائی. قم:‌ بی نا.
مصدق، محمد (1392). شرح قانون مجازات اسلامی 1392 با رویکردی کاربردی. تهران: انتشارات جنگل.
معاونت حقوقی قوه قضاییه (1394). گزیده اسناد بین المللی حقوق کودک. مترجم: وحید، هدایتی. تهران: انتشارات خرسندی.
معظمی، شهلا (1396). بزهکاری کودکان و نوجوانان. تهران: نشر دادگستر.
مغنیه، محمدجواد (1379). الفقه علی المذاهب الخمسه. مترجم: جباری، مصطفی. تهران: انتشارات ققنوس.
مهدوی کنی، صدیقه (1382). اطفال و مجازات های جایگزین. نشریه ندای صادق، 31 (8)، 31- 55.
مهریزی، مهدی (1380). بلوغ دختران. قم: انتشارات دفتر تبلیغات قم.
موسوی بجنوردی، محمد (1382). بررسی مفهوم و معیار کودکی در تفکر اسلامی و قوانین ایران برای بهره مندی از حقوق مربوطه. پژوهشنامه متین، 21 (5)، 27- 61.
موسوی خمینی، روح الله (بی تا). تحریرالوسیله. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
موسوی خویی، ابوالقاسم (1410). منهاج الصالحین. قم: انتشارات مدینه العلم.
میرمحمد صادقی، حسین (1382). بزهکاری اطفال در حقوق ایران ولایحه قضایی تشکیل دادگاه اطفال ونوجوانان. نشریه حقوقی دادگستری، 45، 10- 45.
میرمحمد صادقی، حسین (1393). حقوق کیفری اختصاصی. تهران: انتشارات میزان.
نجفی توانا، علی (1385). بزهکاری و نابهنجاری اطفال. تهران: انتشارات راه تربیت.
نجفی، محمدحسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: انتشارات دارالاحیاء التراث العربی.
نکونام، وحید (1388). مجموعه مقالات برگزیده همایش علمی و کاربردی پلیس و نظام عدالت برای کودکان و نوجوانان. تهران: معاونت آموزش پلیس پیشگیری و معاونت حقوقی امور مجلس ناجا.
نوبهار، رحیم (1391). سن و مسئولیت کیفری: بازخوانی نظریه مشهور فقهای امامیه. پژوهشنامه حقوق کیفری، 3 (6)، 185-161.
نیازپور، امیرحسن (1391). گفتمان پیمان حقوق کودک در زمینه پیشگیری از بزهکاری. پژوهشنامه حقوق کیفری، 6، 187- 204.
هاشمی، حسن (1383). دختران؛ سن مسئولیت کیفری. نشریه مطالعات راهبردی زنان، 23 (6)، 247ـ300.