اهمیّت حقوق خانواده در ادبیات سنّتی فارسی با رویکرد حقوق زوجین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. (نویسندة مسئول)

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

چکیده

خانواده دیرینه‌ترین و باهویّت‌ترین نهاد اجتماعی است. در ایران و به‌ویژه با ظهور اسلام به این نهاد اجتماعی توجّه ویژه‌ای شده‌است. حقوق خانواده شعبه‌ای از علم حقوق با هدف تنظیم روابط خانوادگی و تعیین حقوق و تکالیف مربوط به خانواده است. از جمله نمودهای حقوق خانواده، حقوق زوجین در قبال همدیگر است. از گذشته‌های دور اندیشة رعایت حقوق زن و مرد از باورداشت‌های مردمان ایران‌زمین بوده است. ادبیات به عنوان زبان گویای مردمان آن روزگاران، این اندیشه‌ها را در قالب نظم و نثر برای آیندگان به میراث گذاشته است. اندیشمندان و سخنوران فارسی‌زبان تحت تأثیر آموزه‌های ایرانی ـ اسلامی بسیاری از مظاهر حقوق خانواده را در آثار خود بازنموده‌اند.  مقالة حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی، حقوق خانواده را در ادبیّات فارسی بررسی و این فرضیه را اثبات نمود که سخنوران فارسی‌زبان با توجه به اشراف و احاطه‌ای که بر مبادی حقوق بشری مندرج در فقه و حقوق اسلامی داشته‌اند، در سطحی بسیار گسترده این مبادی و مظاهر آن را در کلام خویش منعکس نموده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سخنوران فارسی‌زبان به حقوق زوجین هم از نظر روحی ـ روانی و اخلاقی و هم از نظر مادی توجه ویژه‌ای داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Importance of Family's Rights in Persian Traditional Literature with an Approach to Couples' Rights

نویسندگان [English]

  • Mohammad Amin Shamsinia 1
  • Mohammad Amir Obiedinia 2
  • Mohammad Hussein Khan Mohammadi 3
1 Ph.D. Student in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
چکیده [English]

From a long time ago, the thought of respecting women's and men's rights has been one of the beliefs of the Iranian people who have inherited these thoughts in the form of poetry and prose for future generations. The present research was conducted with the purpose of investigating couples' rights in Persian traditional literature by a descriptive-analytical method. A comparative study on the legal-jurisprudential laws in the contemporary legal books and Persian poetry and prose works (from the fourth century AH to the contemporary century) confirmed the hypothesis that Persian-speaking speakers due to their knowledge on the principles of human rights, cited in Islamic jurisprudence and law, reflected these principles and their manifestations in their words. The findings showed that Persian-speaking speakers properly took into consideration women's rights as wives, men's rights as husbands, and their common rights, both materially and morally-mentally, and reflected them in their works that it demonstrated their attempts for strengthening the foundation of family; perhaps, today, this is an issue to which less people pay attention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Family
  • family's rights
  • couples' rights
  • Persian literature
  • interdisciplinary
قرآن کریم (1391). مترجم: فولادوند، محمدمهدی. تهران: چاپخانه بزرگ قرآن کریم.
ارسطو (1349). سیاست. مترجم: عنایت، حمید. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
اسعدی، حسن (1387). خانواده و حقوق آن. مشهد: به‌نشر.
امامی، حسن (1397). حقوق مدنی. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
امین، حسن (1386). تاریخ حقوق ایران. تهران: دایره‌المعارف ایران‌شناسی.
اوحدی‌مراغه‌ای، رکن‌الدین (1391). کلیات اشعار اوحدی مراغه‌ای. تهران: سنایی.
بارتلمه، کریستین (1337). زن در حقوق ساسانی. مترجم: صاحب‌الزمانی، ناصرالدین. تهران: عطایی.
بلخی، بهاء‌الدین (1382). معارف. تهران: طهوری.
بلعمی، ابوعلی (1393). تاریخنامه طبری. مصحح: روشن، محمد. تهران: سروش.
پوراسماعیلی، علیرضا.، و مظفری، مصطفی (1390). اخلاق‌گرایی نه قانون‌گذاری: سهم اخلاق در پهنه خانواده. نشریه خانواده‌پژوهی، 7(3)، 267- 280.
جانسون، گلن (1377). اعلامیه جهانی حقوق بشر و تاریخچه آن. مترجم: پوینده، محمدجعفر. تهران: نشر نی.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد (1390). دیوان حافظ. تصحیح: قزوینی، محمد.، و غنی، قاسم. تهران: زوار.
دوانی، جلال‌الدین (1393). اخلاق جلالی. مصحح: مسعودی‌ارانی، عبدالله. تهران: مؤسسه اطلاعات.
رازی، ابوالفتوح (1389). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر قرآن. مصحح: یاحقی، محمدجعفر.، و ناصح، محمدمهدی. مشهد: آستان قدس رضوی.
روشن، محمد.، و نعیمی، زکیه (1395). اصلاح نظام مالی حاکم بر روابط زوجین. نشریه خانواده پژوهی، 12(4)، 529- 553.
سابق، سید (۱۳۹۳). فقه‌السنه. مترجم: ابراهیمی، محمود. تهران: مردم‌سالاری.
سعدی، مصلح‌الدین (1395). کلیات سعدی. مصحح: فروغی، محمدعلی. تهران: هرمس.
صالحی، مرضیه (1383). جایگاه زن در قرآن و تورات. فصل‌نامه بینات، 11(42)، 17-۴۱.
صائب‌تبریزی، محمدعلی (1393). دیوان صائب تبریزی: غزلیات. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صدوق، علی­بن حسین (1418هـ.ق). الهدایه. قم: مؤسسه امام هادی.
طاهری، حبیب‌الله (1392). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1402 هـ.ق). تفسیر المیزان. تهران: مؤسسه نشر اسلامی.
طوسی، نصیر‌الدین (1391). اخلاق ناصری. مصحح: مینوی، مجتبی.، و حیدری، علیرضا. تهران: خوارزمی.
عطارنیشابوری، فرید‌الدین (1391). تذکره‌الاولیاء. مصحح: استعلامی، محمد. تهران: زوار.
عطارنیشابوری، فرید‌الدین (1392). منطق‌الطیر. مصحح: شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. تهران: سخن.
عطّارنیشابوری، فرید‌الدین (1394). الهی‌نامه. مصحح: شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. تهران: سخن.
غزالی، محمد (1367). نصیحه‌الملوک. مصحح: همایی، جلال‌الدین. تهران: مؤسسه نشر هما.
غزالی، محمد (1395). کیمیای سعادت. تهران: پیمان.
فدایی، حسن (1392). محشای حقوق خانواده. تهران: طرح نوین اندیشه.
فردوسی، ابوالقاسم (1396). شاهنامه فردوسی. تهران: قطره.
کاتوزیان، ناصر (1387). دوره مقدماتی حقوق مدنی: خانواده. تهران: میزان.
کاتوزیان، ناصر (1390). مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (1393). حقوق مدنی: خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار.
گرگانی، فخرالدین (1389). ویس و رامین. مصحح: مینوی، مجتبی. تهران: هیرمند.
لاهوری، اقبال (1381). کلیات اشعار فارسی مولانا اقبال لاهوری. مصحح: سروش، احمد. تهران: سنایی.
محقق‌داماد، مصطفی (1384). بررسی فقهی حقوق خانواده؛ نکاح و انحلال آن. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمدی ‌ری‌شهری، محمد (1391). تحکیم خانواده در قرآن و حدیث. مترجم: شیخی، حمیدرضا. قم: مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث.
محمدی سرپیری، فریده.، رفیعی‌فروشانی، احمدرضا.، و خامسی‌پور، فرسیما (1393). ماهیت وفاداری زوجین از دیدگاه. حقوقی، فقهی و روا­ن­شناسی و جایگاه آن در خانواده. فصل‌نامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 9(29)، ۲۹-۶۱.
محمدی، مرتضی (1383). تمکین: قدرت زنان یا خشونت مردان. نشریه کتاب زنان، 23، 41- 67.
مطهری، مرتضی (1396). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.
مظفری، مصطفی (1387). وضع مالیات بر مهریه و آثار آن بر نهاد خانواده. نشریه خانواده پژوهی، 4(16)، 553- 564.
مولانا، جلال­الدین محمد بلخی (1390). مثنوی معنوی. تهران: نشر ثالث.
میبدی، رشیدالدین (1393). کشف‌الاسرار و عده الابرار. تهران: امیرکبیر.
میرخانی، عزالسادات (1380). رویکردی نوین در روابط خانواده. تهران: سفیر صبح.
نظامی‌گنجوی، الیاس­بن یوسف (۱۳۹۲). خسرو و شیرین. مصحح: ثروتیان، بهروز. تهران: امیرکبیر.
نقیبی، ابوالقاسم.، و زمانی، زری (1390). نقش وفاداری در اعتمادآفرینی و راهبردهای توسعه آن در نهاد خانواده با رویکرد به آیات و روایات. نشریه مطالعات راهبردی زنان، 13(52)، 7- 53.
وراوینی، سعد‌الدین (1392). مرزبان‌نامه. تهران: صفی علیشاه.