مرزهای درونی خانواده از نگاه روان‌شناسی و قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری قرآن و روانشناسی، موسسه علوم انسانی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 دانشیار روانشناسی تربیتیف عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

3 داشیار فقه و اصول، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

4 عضو گروه روانشناسی مجتمع علوم انسانی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

 مرزهای درونی خانواده از موضوعات مهم روان‌شناسی است که ناظر به تعاملات اعضای خانواده با یکدیگر می‌باشد و برای نخستین بار در رویکرد ساخت‌نگر ارائه شد. پژوهش حاضر، با هدف تبیین مرزهای درونی خانواده بر اساس قرآن کریم انجام شد. برای دست‌یابی به این  هدف  83 آیه و 70 روایت تفسیری درباره مرزهای درونی خانواده به روش اجتهاد دینی تجزیه و تحلیل شد که نشان­دهنده پنج یافته مهم در این موضوع است که عبارتند از: نخست اینکه مرزهای درونی خانواده در آیات قرآن کریم به روشنی تبیین شده است و این الگو، قالب پیشنهادی رویکرد ساخت‌نگر را پوشش می‌دهد و از نظر کیفیت و کمیت، زیرمنظومه‌ها و مرزهای آن جامعیت بیشتری دارد. دوم اینکه تمام قوانین اخلاق بین­فردی و حدود شرعی (واجب، حرام، مستحب و مکروه) ناظر به تعاملات درونی اعضا و زیرمنظومه‌های سه­گانه‌ خانواده‌، مرزهای انعطاف‌ناپذیر و انعطاف‌پذیر درونی خانواده نامیده می‌شوند. سوم اینکه، تعهد خاص زناشویی، حدود تعاملات جنسی زوجین، حدود انتظارات دوسویه‌ زوجینی، فضای روانی- فیزیکی اختصاصی، رازداری زناشویی و انعطاف در برابر یکدیگر، عمده‌ترین مرزهای زیرمنظومه‌ زوجینی است. چهارم اینکه، ممنوعیت ورود فرزندان به فضای روانی- فیزیکی والدین، مجزا بودن بستر والدین و فرزندان، پرهیز والدین و فرزندان از نگاه به اندام‌های خصوصی یکدیگر، ممنوعیت سلب مسئولیت نسبت به فرزندان، ممنوعیت ایذاء فرزندان و والدین نسبت به یکدیگر از مرزهای زیرمنظومه والدینی است. پنجم اینکه، علاوه بر مرزهای اخلاقی و جنسیتی مردان و زنان، پایبندی به حدود فیزیکی مانند مجزا بودن بستر فرزندان و استیذان برای ورود به حریم دیگری، حفظ حریم روانی و ممنوعیت تجسس در کار یکدیگر، مهم‌ترین مرزهای زیرمنظومه برادران و خواهران است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات