تحکیم خانواده از منظر اسلام در فرایند جهانی شدن، چالشها و راهکارها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه روانشناسی، مجتمع بنت الهدی، واحد قم، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری رشته روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران.

چکیده

جهانی‌شدن فرآیندی اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است که بر وجوه گوناگون زندگی تاثیرگذار بوده است. این پدیده در کنار برخی تاثیرات مثبت، منجر به آسیب­های اجتماعی در جوامع مختلف شده است. این امر نشانگر ضرورت بررسی خانواده به‌عنوان زیرساخت اصلی جامعه است؛ زیرا هر نوع آسیب به آن، کل ساختار جامعه را به مخاطره می­اندازد. بنابراین این نوشتار با روش فراتحیل کیفی، تأثیر جهانی‌شدن بر نهاد خانواده را در ابعاد ساختاری، فرهنگی و تربیتی مورد واکاوی قرار داده است تا از این منظر مهم­ترین چالش­های فرآیند جهانی‌شدن بر تحکیم خانواده را آشکار سازد. در این راستا مقالات و پایان‌نامه­های انجام شده از سال 1388- 1398، که در مجموع 15 اثر با بیشترین ارتباط موضوعی بودند، انتخاب و و با روش فراتحلیل کیفی بررسی شد و در گام دوم با روش توصیفی- تحلیلی راهکارهای برون‌رفت از آن بر اساس آموزه­های اسلامی تبیین شد. دستآورد پژوهش حاضر نشانگر آن بود که جهانی‌شدن نه تنها کارکردهای خانواده، بلکه اصل و تمامیت آن را به چالش کشیده است که برخی از آنها از این قرار است؛ روند نزولی کیفیت روابط، فرد­گرایی، مصرف­گرایی، تضعیف فرهنگ بومی، تضعیف انسجام و وحدت خانواده، نسبیت‌گرایی در ارزش­های انسانی و خانوادگی، گسترش نگرش و ارزش­های مجازی، آزادی جنسی، بی‌بند‌وباری، تنزل جایگاه انسانی زنان، اختلال در جامعه­پذیری و فرایند تربیت فرزندان مخاطرات پیش روی نظام خانواده می‌باشد. راهکارهای کاهش آثار نامطلوب جهانی‌شدن بر تحکیم خانواده عبارتند از تقویت باورهای دینی در خانواده، آگاهی‌بخشی خانواده­ها، تأکید بر استمرار و حفظ خانواده طبیعی، تحکیم روابط خویشاوندی، رعایت مرزهای رفتاری و عاطفی درون خانواده و بیرون آن، مدیریت استفاده از رسانه‌ها در خانواده، تقویت ارزش­های بومی و دینی خانواده، ارتقاء مهارت­های فرزندپروری در خانواده و تقویت عفاف و خویشتن‌داری در جامعه، ارتقاء عزت‌نفس فردی و ملی.

کلیدواژه‌ها